Het libelle insect is voor veel mensen een vertrouwd zomergezicht boven sloten, vijvers en meren. Met hun glinsterende vleugels en vliegende snelheid trekken ze meteen de aandacht. Toch weten de meeste mensen maar weinig over deze bijzondere dieren. Hoe leven ze eigenlijk? Wat eten ze? En is het waar dat ze kunnen steken? In deze blog ontdek je wat libellen zo interessant maakt.
Een leven dat begint onder water
Libellen brengen het grootste deel van hun leven niet in de lucht door, maar onder water. Een vrouwtje legt haar eitjes in of vlakbij het water. Uit die eitjes komen larven, ook wel nimfen genoemd. Deze larven leven soms wel twee tot vijf jaar onder water, afhankelijk van de soort. In die periode groeien ze langzaam en vervellen ze meerdere keren. Ze ademen via kieuwen en zijn al in dit stadium actieve roofdieren. Ze jagen op waterinsecten, kleine visjes en zelfs kikkervisjes. Pas als de larve volledig volgroeid is, kruipt ze uit het water omhoog langs een plant. Daar verlaat ze haar larvenvel en verschijnt er een volwassen libel. Dit moment heet de verpopping, en het is een van de meest indrukwekkende transformaties in de natuur.
Razendsnel en uiterst nauwkeurig in de lucht
Volwassen libellen zijn ware vliegkunstenaars. Ze kunnen in alle richtingen vliegen, ook achteruit, en bereiken snelheden tot ongeveer 50 kilometer per uur. Dat maakt ze tot een van de snelste insecten ter wereld. Hun vier vleugels bewegen onafhankelijk van elkaar, waardoor ze perfect kunnen manoeuvreren. Die vliegvaardigheid gebruiken ze vooral om te jagen. Libellen zijn roofinsecten die op de vlucht andere insecten vangen, zoals muggen, kleine vlinders en vliegen. Ze pakken hun prooi met hun poten vast en eten die al vliegend op. Onderzoekers hebben berekend dat libellen bij meer dan negentig procent van hun jachtpogingen succesvol zijn. Dat maakt ze tot een van de meest succesvolle jagers in het insectenrijk. Hun grote samengestelde ogen spelen daarbij een grote rol. Die ogen bedekken bijna het hele hoofd en geven ze een blikveld van bijna 360 graden.
Steken libellen of niet
Een veelgehoord misverstand is dat libellen kunnen steken. Dit is een hardnekkige mythe. Libellen hebben geen angel en kunnen dus ook niet steken zoals een bij of wesp dat doet. Ze hebben geen verdedigingsmechanisme waarmee ze mensen aanvallen. Alleen de allergrootste soorten kunnen in theorie bijten als je ze vasthoudt, maar dat doen ze nooit uit zichzelf. Ze zijn volledig onschadelijk voor mensen. De verwarring ontstaat waarschijnlijk doordat libellen soms dichtbij mensen vliegen. Dat doen ze niet om aan te vallen, maar omdat mensen insecten aantrekken die libellen als voedsel zien. Ze zijn nieuwsgierig en snel, maar helemaal niet gevaarlijk. Je kunt dus gerust stilstaan en ze bewonderen als ze in de buurt komen.
Libellen als graadmeter voor schoon water
De aanwezigheid van libellen in een gebied zegt veel over de kwaliteit van het water. Omdat hun larven jaren onder water leven, zijn ze gevoelig voor vervuiling. In vervuild water overleven de larven niet. Waar libellen voorkomen, is het water dan ook relatief schoon en de natuur in balans. Om die reden worden ze door ecologen gebruikt als een soort biologische indicator. In Nederland leven ruim vijftig soorten, waarvan een groot deel op de rode lijst staat van bedreigde diersoorten. De achteruitgang komt onder andere door het verdwijnen van sloten, de drooglegging van moerassen en het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Gelukkig helpt het aanleggen van vijvers in tuinen al een heel eind. Zelfs een kleine vijver zonder vis kan al snel door libellen worden ontdekt en gebruikt als broedplaats.
Veelgestelde vragen
Hoe lang leeft een libel als volwassen insect?
Als volwassen vliegend insect leeft een libel maar kort. De meeste soorten leven in dit stadium slechts enkele weken tot een paar maanden. Het grootste deel van hun leven brengen ze als larve door onder water, soms wel meerdere jaren.
Waarom vliegen libellen zo vaak boven water?
Libellen vliegen veel boven water omdat ze dat nodig hebben voor hun voortplanting. Het vrouwtje legt haar eitjes in of vlakbij het water. Bovendien jagen libellen op insecten die boven het wateroppervlak vliegen, zoals muggen.
Wat is het verschil tussen een libel en een waterjuffer?
Een libel en een waterjuffer lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Een waterjuffer is kleiner en dunner, en legt in rust haar vleugels langs het lichaam gevouwen neer. Een libel houdt de vleugels in rust juist gespreid, haaks op het lichaam. Ook vlieg libellen over het algemeen sneller en krachtiger.
Kun je libellen aantrekken in je tuin?
Je kunt libellen naar je tuin lokken door een vijver aan te leggen. Een vijver van minstens een halve vierkante meter, met een geleidelijk oplopende oever en waterplanten, is al genoeg om libellen aan te trekken. Zorg dat er geen vissen in zitten, want die eten de larven op.