Een betaalmiddel is iets wat mensen al duizenden jaren gebruiken om spullen of diensten te ruilen. Vroeger waren dat schelpen, zout of gouden munten. Tegenwoordig betaal je met een pinpas, je telefoon of gewoon via een app. De manier waarop geld van hand tot hand gaat, is door de jaren heen enorm veranderd. En die verandering gaat nog steeds door.
Van ruilhandel naar digitale portemonnee
Lang voordat munten bestonden, ruilden mensen goederen direct met elkaar. Een zak graan voor een paar schoenen, of arbeid voor voedsel. Dit systeem werkte, maar had één groot nadeel: beide partijen moesten precies hebben wat de ander nodig had. Munten van goud en zilver losten dat probleem op. Ze hadden een vaste waarde en waren makkelijk mee te nemen. Later kwamen bankbiljetten, die papiergeld werden en de munten aanvulden. In de twintigste eeuw deed de pinpas zijn intrede, waarmee je geld rechtstreeks van je rekening kon betalen. Nu zijn we een stap verder: digitale portemonnees op je telefoon, slimme horloges en betaalapps maken het mogelijk om zonder fysiek geld te betalen. De stap van goudstuk naar smartphonebetaling is misschien wel de grootste sprong in de geschiedenis van het betalen.
Online betalen in Nederland en Europa
Nederland heeft een eigen online betaalsysteem dat wereldwijd bekend is: iDEAL. Met iDEAL betaal je direct vanuit je eigen bankrekening, zonder dat je een creditcard nodig hebt. Het systeem is populair omdat het snel, veilig en vertrouwd aanvoelt. Maar ook buiten Nederland bestaan vergelijkbare oplossingen. In België is Bancontact de meest gebruikte manier om online af te rekenen. Het werkt op een soortgelijke manier als iDEAL: de klant kiest Bancontact bij het afrekenen en bevestigt de betaling via de eigen bank. Duitsland kent weer andere voorkeuren, waarbij bankoverschrijvingen lang de standaard waren. Inmiddels werkt Europa aan één groot systeem dat al deze methodes moet samenbrengen. Dat systeem heet Wero en is al actief in België, Duitsland en Frankrijk. Nederland volgt binnenkort. Het doel is dat mensen door heel Europa op dezelfde eenvoudige manier kunnen betalen, direct van rekening naar rekening.
Contant geld versus elektronisch betalen
Nog niet iedereen heeft afscheid genomen van de euromunten en biljetten. Contant geld is in Nederland nog steeds een officieel betaalmiddel en winkels zijn in veel gevallen verplicht om het te accepteren. Toch neemt het gebruik van cash langzaam af. Uit cijfers van De Nederlandsche Bank blijkt dat steeds meer betalingen elektronisch verlopen. Pinnen is inmiddels de meest gebruikte manier om in een winkel te betalen. Toch heeft contant geld voordelen die digitale methodes niet altijd hebben. Het werkt altijd, ook als het internet uitvalt of als een betaalterminal kapot is. Bovendien is cash anoniem: niemand ziet wat je koopt. Mensen die moeite hebben met digitale apparaten, of die om persoonlijke redenen liever geen spoor achterlaten, blijven om die reden vaak bij briefgeld. Het is dus niet zwart of wit: beide vormen hebben hun plek in de samenleving.
Nieuwe betaalvormen die opkomen
Cryptovaluta zoals Bitcoin zijn de afgelopen jaren veel besproken als mogelijke vervanging van traditioneel geld. Bitcoin werkt zonder tussenkomst van een bank: transacties worden bijgehouden in een openbaar register, de blockchain. Toch is Bitcoin als betaaloptie nog lang niet overal geaccepteerd en de waarde schommelt sterk, wat het minder geschikt maakt voor dagelijkse aankopen. Een andere ontwikkeling is de digitale euro, waar de Europese Centrale Bank aan werkt. Dit zou een officiële digitale munt zijn, uitgegeven door de overheid, en daarmee stabieler dan cryptovaluta. Daarnaast groeien betaaldiensten als PayPal, Klarna en Apple Pay hard. Ze bieden consumenten de mogelijkheid om achteraf te betalen of aankopen te spreiden. Dit is handig, maar brengt ook risico’s mee: mensen geven soms meer uit dan ze eigenlijk kunnen missen. De diversiteit aan betaalmogelijkheden neemt toe, en dat vraagt om bewust omgaan met geld.
Veelgestelde vragen
Moet een winkel in Nederland altijd contant geld accepteren?
In Nederland zijn winkels in de meeste gevallen verplicht om eurobiljetten en munten te accepteren als betaling. Er zijn uitzonderingen mogelijk, maar een winkel moet dit dan duidelijk aangeven, bijvoorbeeld via een bordje bij de ingang.
Wat is het verschil tussen iDEAL en Wero?
iDEAL is een Nederlands systeem waarmee je direct vanuit je bankrekening online betaalt. Wero is een Europees systeem dat hetzelfde principe gebruikt, maar werkt in meerdere landen tegelijk, waaronder België, Duitsland en Frankrijk. Nederland sluit zich binnenkort aan. iDEAL gaat uiteindelijk op in Wero.
Is betalen met cryptovaluta veilig?
Betalen met cryptovaluta zoals Bitcoin is technisch gezien mogelijk, maar brengt risico’s mee. De waarde van cryptovaluta kan snel stijgen of dalen, waardoor de prijs van een aankoop onvoorspelbaar is. Bovendien zijn er weinig winkels die het accepteren. Voor dagelijkse betalingen is het daarom minder praktisch dan gewone betaalmethodes.
Wat is een digitale euro en bestaat die al?
De digitale euro is een officiële digitale munt die de Europese Centrale Bank aan het ontwikkelen is. Het gaat om een digitale versie van het gewone geldsysteem, niet om cryptovaluta. De digitale euro bestaat nog niet, maar de verwachting is dat die in de komende jaren beschikbaar komt voor alle inwoners van de eurozone.