De spelregels van Go zijn eenvoudig: twee spelers plaatsen om de beurt een steen op een kruispunt van het bord. Je probeert meer gebied te veroveren dan je tegenstander. Stenen die helemaal zijn omsingeld, worden van het bord gehaald. Als beide spelers passen, tellen jullie de punten.
Go speel je met zwarte en witte stenen. Eenmaal geplaatste stenen blijven liggen, tenzij ze worden geslagen. Hieronder lees je hoe een beurt werkt en hoe je aan het einde bepaalt wie heeft gewonnen.
Wat heb je nodig om Go te spelen?
Je hebt een Go-bord en zwarte en witte stenen nodig. Een volledig bord heeft meestal 19 bij 19 lijnen. Voor een eerste potje is een kleiner bord van 9 bij 9 lijnen handig: daarop kun je sneller zien hoe het omsingelen werkt.
Het bord begint leeg. Eén speler speelt met zwart, de ander met wit. Zwart begint en daarna zijn jullie om de beurt aan zet.
De spelregels van Go in het kort
Een partij Go verloopt zo:
- Plaats een steen. Zet één steen van je eigen kleur op een leeg kruispunt van de lijnen. Ook kruispunten aan de rand en in de hoeken tellen mee.
- Controleer of je stenen slaat. Heeft een steen of groep van je tegenstander door jouw zet geen vrije aangrenzende punten meer? Haal die stenen dan van het bord.
- Geef de beurt door. Je tegenstander plaatst nu een steen of past.
- Stop als jullie allebei passen. Spreek af welke stenen nog geslagen zouden worden, haal die weg en tel de punten.
Je mag tijdens je beurt ook passen in plaats van een steen plaatsen. Passen beide spelers direct na elkaar, dan is de partij klaar om te tellen.
Stenen en groepen slaan
Een steen heeft vrije ruimte nodig. Een leeg kruispunt dat direct boven, onder, links of rechts van een steen ligt, heet een vrijheid. Diagonale punten tellen niet mee.
Een losse steen midden op een leeg bord heeft vier vrijheden. Een steen aan de rand heeft er maximaal drie en een steen in een hoek maximaal twee. Als je tegenstander alle vrijheden bezet, wordt je steen geslagen en van het bord gehaald.
Stenen van dezelfde kleur die direct naast elkaar liggen, vormen samen een groep. De groep deelt haar vrijheden. Een groep wordt pas van het bord gehaald als er voor de hele groep geen vrijheid meer over is.
Stel dat een zwarte steen midden op het bord aan drie kanten door witte stenen is omringd. Het vierde aangrenzende punt is nog leeg. Zet wit daar een steen, dan heeft de zwarte steen geen vrijheden meer en wordt hij weggehaald. Kan zwart eerst zelf op dat vrije punt een steen plaatsen, dan ontstaat er een groep met mogelijk nieuwe vrijheden.
Welke zetten zijn niet toegestaan?
Je mag geen steen op een bezet kruispunt leggen. Ook mag je normaal gesproken geen steen plaatsen die direct geen vrijheid heeft en daarmee je eigen steen of groep laat slaan. Zo’n zet heet zelfmoord en is bij de gebruikelijke spelregels niet toegestaan.
Er is een uitzondering die op zelfmoord kan lijken: als je met die zet eerst stenen van de tegenstander slaat, haal je die weg. Krijgt je eigen steen daardoor een vrijheid, dan is de zet toegestaan.
Daarnaast is er de ko-regel. Soms kan wit één zwarte steen slaan en zou zwart meteen daarna die witte steen kunnen terugslaan. Als daardoor precies dezelfde bordstand ontstaat als vóór de slag, mag zwart niet direct terugslaan. Zwart moet eerst ergens anders spelen of passen. Later terugslaan mag als die zet dan geen verboden herhaling oplevert.
Gebied maken en stenen beschermen
Lege kruispunten die door jouw stenen worden omsloten, kunnen jouw gebied worden. De rand van het bord helpt daarbij mee: je hoeft aan die kant geen stenen te plaatsen om een gebied af te sluiten.
Een leeg punt tussen zwarte en witte stenen is niet automatisch van een van beide spelers. Als het aan het einde van de partij niet door één kleur wordt omsloten, is het neutraal en levert het niemand punten op.
Je eigen stenen beschermen is net zo nodig als gebied maken. Een groep met twee afzonderlijke, goed omsloten lege punten wordt vaak als veilig gezien. Die punten heten ogen. De tegenstander kan niet zomaar in één oog spelen als die steen daar direct geen vrijheid zou hebben. Let op: een opening is niet altijd een echt oog als de tegenstander er toch een geldige zet kan doen.
Wanneer is een partij Go afgelopen?
De partij eindigt als beide spelers na elkaar passen. Dat gebeurt meestal wanneer er geen nuttige zetten meer over zijn. Het bord hoeft dus niet helemaal vol te liggen.
Voor het tellen bekijken jullie welke groepen nog op het bord staan. Zijn jullie het erover eens dat een groep niet meer kan ontsnappen en geslagen zou worden, dan halen jullie die groep weg. Lukt het niet om het eens te worden, speel dan verder om te zien of de groep kan worden geslagen of juist veilig is.
Pas niet te vroeg als je nog een belangrijke groep kunt redden of een gebied kunt afsluiten. Na twee passen begint namelijk de eindtelling.
Punten tellen bij Go
Er bestaan verschillende manieren om de score te bepalen. Spreek voor de partij af welke telling jullie gebruiken. Een duidelijke manier voor beginners is de gebiedstelling volgens Chinese regels:
- Tel voor zwart alle zwarte stenen die aan het einde op het bord liggen.
- Tel daarbij de lege kruispunten op die door zwart zijn omsloten.
- Doe hetzelfde voor wit.
- Tel neutrale lege punten voor geen van beide spelers mee.
- Geef wit de afgesproken compensatie voor het feit dat zwart begint. Die compensatie heet komi.
Bij deze telling leveren eerder geslagen stenen niet nog eens apart punten op. Ze zijn al van het bord verdwenen en tellen daardoor niet mee als stenen van de tegenstander.
Een veelgebruikte komi bij Chinese regels is 7,5 punt. Heeft zwart bijvoorbeeld 20 stenen en 17 lege punten gebied, dan heeft zwart 37 punten. Heeft wit 18 stenen en 19 lege punten gebied, dan komt wit met 7,5 punt komi op 44,5 punten. Wit wint dan.
Bij andere regels, zoals Japanse regels, worden gebied en geslagen stenen anders geteld. Meng de twee telmethodes niet door elkaar.
Veelgestelde vragen over de spelregels van Go
Mag je een steen verplaatsen?
Nee. Als een steen eenmaal op een kruispunt ligt, blijft hij daar liggen totdat hij eventueel wordt geslagen.
Moet je een steen slaan als dat kan?
Nee, je mag ook ergens anders spelen. Plaats je een steen waardoor een groep van de tegenstander geen vrijheden meer heeft, dan wordt die groep wel direct van het bord gehaald.
Wat gebeurt er als het bord nog niet vol is?
Dat is normaal. Als beide spelers achter elkaar passen en het eens zijn over de stenen die nog van het bord moeten, kun je de punten tellen.
Kun je Go ook op een klein bord spelen?
Ja. Een bord van 9 bij 9 lijnen is geschikt om de regels te oefenen. De manier van plaatsen en slaan blijft hetzelfde.
Begin op een klein bord en spreek vooraf af hoe jullie tellen en hoeveel komi wit krijgt. Zo kun je je tijdens het spelen richten op vrijheden, groepen en het omsluiten van gebied.

