Nederlandse sprookjes zijn verhalen die in Nederland zijn verteld en opgeschreven, vaak met een eigen streek, dialect of bekend landschap als achtergrond. Voorbeelden zijn De ring van de koningsdochter en De meesterdief. Ook verhalen over kabouters en de zeemeermin van Westenschouwen horen bij de Nederlandse verteltraditie, al zijn dat niet allemaal sprookjes in strikte zin.
Zoek je een verhaal om met je kind te lezen? Dan is het handig om te weten dat oude volksverhalen soms spannend of grimmig aflopen. Van hetzelfde verhaal kunnen verschillende versies bestaan.
Voorbeelden van Nederlandse sprookjes en volksverhalen
De volgende verhalen zijn verbonden met de Nederlandse verteltraditie. Sommige zijn sprookjes, andere zijn sagen: verhalen die vaak bij een bepaalde plaats horen.
- De ring van de koningsdochter: een sprookje met een koningsdochter en een ring als herkenbare elementen. Je vindt het onder deze titel terug in overzichten van Nederlandse volksverhalen.
- De meesterdief: een verhaal rond een dief die zijn slimheid gebruikt. Het verhaaltype komt ook buiten Nederland voor en kent verschillende versies.
- Het boertje van Wakelslag en de duivel: een volksverhaal waarin een boer en de duivel tegenover elkaar staan. Zulke verhalen spelen vaak met de vraag wie de ander te slim af is.
- De zeemeermin van Westenschouwen: een Zeeuwse sage over een gevangen zeemeermin en haar zeemeerman. Het verhaal wordt verbonden met de ondergang van Westenschouwen en is door het verdriet en de vervloeking aan de donkere kant.
- Hoe de kaboutermannekens uit de Kempen verdwenen zijn: een streekverhaal over kabouters uit de Kempen, een gebied dat zich over Nederland en België uitstrekt. De titel maakt meteen duidelijk dat ook een verhaal uit een grensgebied bij meerdere verteltradities kan horen.
De naam van een verhaal kan per boek verschillen. Ook het slot of de manier waarop een personage wordt beschreven, hoeft niet in elke versie hetzelfde te zijn.
Wat maakt een sprookje Nederlands?
Een sprookje kan Nederlands zijn omdat het hier is verteld of opgeschreven. Dat betekent niet automatisch dat het verhaal ook in Nederland is ontstaan. Verhalen reisden mee met vertellers en kregen onderweg andere namen, plaatsen en details.
Een plaatselijke versie kan daardoor heel Nederlands aanvoelen. In de streek rond Dalfsen is bijvoorbeeld een versie van Roodkapje opgetekend die zich in Nieuwleusen afspeelt en waarin dialect en streekgerechten voorkomen.
Het onderscheid is dus niet altijd scherp. Een verhaal kan tegelijk een Nederlandse versie hebben en familie zijn van verhalen uit andere landen. Wie een verzameling openslaat, vindt vaak zowel plaatselijke verhalen als bekende verhalen met een eigen draai.
Nederlandse sprookjes en sagen: het verschil
Een sage is meestal verbonden met een herkenbare plek, zoals een dorp, een bos of een oude toren. De verteller presenteert de gebeurtenis vaak alsof die daar ooit heeft plaatsgevonden. Bij de sage van Westenschouwen hoort bijvoorbeeld een Zeeuwse plaats.
Een sprookje speelt zich vaker af in een onbepaalde tijd en plaats. Een koning, een slimme dief of een wonderlijke gebeurtenis staat dan voorop. In verzamelingen lopen deze soorten verhalen geregeld door elkaar. Voor een voorleesavond hoef je ze niet precies uit elkaar te houden, maar het verschil helpt wel als je een bepaald verhaal zoekt.
Waar vind je Nederlandse sprookjes?
In de Nederlandse Volksverhalenbank van het Meertens Instituut kun je zoeken naar verhalen, plaatsen en personages. Je vindt er ook verwijzingen naar versies die zijn opgeschreven of verzameld. Dat is handig als je benieuwd bent of een verhaal uit jouw streek een eigen variant heeft.
De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) biedt onder meer Dalfser muggen, een boek met volksverhalen uit de omgeving van Dalfsen. Daarin staat ook de plaatselijke versie van Roodkapje.
Zoek je liever een verhalenbundel, dan bestaat er een boek met de titel Vijftig Nederlandse Sprookjes, verbonden aan de verzamelaars Jacques R. W. Sinninghe en Jan de Vries. Een oudere bundel kan taal en scènes bevatten die minder goed passen bij jonge kinderen.
Een Nederlands volksverhaal kiezen voor je kind
Bekijk bij een oud verhaal eerst hoe het afloopt. Een zeemeermin klinkt misschien vriendelijk, maar de sage van Westenschouwen gaat ook over gevangenschap en verdriet. Een verhaal over een slimme dief kan juist luchtiger aanvoelen, afhankelijk van de versie.
Kom je woorden in dialect tegen? Je kunt ze vervangen door woorden die je kind kent, of kort vertellen wat ze betekenen. De streeknamen kun je laten staan: die geven het verhaal juist zijn eigen plek.
Veelgestelde vragen over Nederlandse sprookjes
Zijn alle sprookjes die in Nederland bekend zijn ook Nederlands?
Nee. Veel verhalen die hier bekend zijn, worden ook in andere landen verteld. Een Nederlandse vertaling maakt de oorsprong van een verhaal niet vanzelf Nederlands. Een plaatselijke versie kan wel deel zijn geworden van de Nederlandse verteltraditie.
Zijn Nederlandse volksverhalen altijd geschikt om voor te lezen?
Nee. Sommige oude versies bevatten geweld, verdriet of een onheilspellend einde. Kies een bewerking die past bij wat je kind prettig vindt, of vertel de spannende stukken in je eigen woorden.
Bestaan er sprookjes uit Nederlandse streken?
Ja. Verhalen zijn onder meer in dialect verteld of verbonden met een plaats. De verhalen uit de omgeving van Dalfsen laten zien hoe bekende en plaatselijke verteltradities naast elkaar kunnen bestaan.
Voor een eerste kennismaking kun je samen een verhaal uit je eigen omgeving zoeken. Misschien ontdek je zo een zeemeermin, kabouter of slimme hoofdpersoon met een bijzondere band met de streek.

