Klaas Vaak is een figuur uit volksverhalen die kinderen helpt om in slaap te vallen. Volgens het verhaal strooit hij ’s avonds slaapzand in hun ogen. De korreltjes die je soms ’s ochtends in je ooghoeken vindt, zouden daarvan het bewijs zijn.
Je kent hem misschien ook als het Zandmannetje. Klaas Vaak komt voor in verhalen en kinderprogramma’s en heeft een eigen sprookjesmusical van de Efteling.
Wie is Klaas Vaak?
Klaas Vaak wordt vaak voorgesteld als een klein mannetje of een kabouter met een zakje slaapzand. Hij komt wanneer het bedtijd is en maakt kinderen slaperig door wat zand in hun ogen te strooien. Het is een verzonnen verklaring voor het gevoel dat je ogen zwaar worden als je moe bent.
Zijn naam past daar goed bij. Het woord ‘vaak’ verwijst waarschijnlijk naar de oude uitdrukking ‘vaak hebben’, waarmee wordt bedoeld dat je slaap hebt. De naam vertelt dus eigenlijk al wat hij komt brengen.
Er is niet één vast verhaal over het Zandmannetje. Soms is hij vooral een vriendelijk figuur die kinderen laat slapen, soms vertelt hij ook verhalen of zorgt hij voor dromen. Hoe hij eruitziet en waar hij woont, verschilt per verhaal.
Waarom strooit het Zandmannetje zand?
Het slaapzand hoort bij het verhaal over Klaas Vaak. Als je kind wakker wordt met iets in de ooghoeken, kun je zeggen dat het Zandmannetje is langs geweest. Dat maakt van een gewoon ochtendmoment een klein verhaal.
In het echt zijn die korreltjes geen zand. Het is opgedroogd traanvocht met onder meer slijm en kleine vuiltjes die zich tijdens het slapen in de ooghoeken verzamelen. Je kunt ze voorzichtig met een schoon, vochtig washandje weghalen.
Het Zandmannetje in het verhaal van Andersen
Ook schrijver Hans Christian Andersen maakte een verhaal over een slaapmannetje. In zijn verhaal heet hij Ole Lukøje. Hij bezoekt een jongen, Hjalmar, en laat hem bijzondere dromen beleven.
Ole Lukøje heeft twee paraplu’s bij zich. Onder de ene zijn mooie beelden te zien, de andere is leeg. Welke paraplu hij boven een slapend kind opent, bepaalt in het verhaal of het kind mooie dromen krijgt.
Andersens figuur lijkt op Klaas Vaak omdat hij bij kinderen komt rond bedtijd. Toch zijn de verhalen niet precies hetzelfde. Klaas Vaak is een naam voor een figuur die in verschillende versies voorkomt, terwijl Ole Lukøje de naam is die Andersen voor zijn personage gebruikte.
Klaas Vaak in de Efteling
De Efteling heeft Klaas Vaak een eigen plek gegeven in verhalen en muziek. Er is ook een sprookjesmusical over hem gemaakt voor het Efteling Theater. Daarin staat het figuur van het slaapmannetje centraal.
Bij de musical horen liedjes, waaronder ‘In de Nacht’ en ‘Slaap Zacht’. Je kunt die muziek ook los van de voorstelling beluisteren. Zo is Klaas Vaak niet alleen een figuur om over te vertellen, maar ook een personage dat je kind van liedjes kan kennen.
Een verhaal over Klaas Vaak vertellen aan je kind
Je kunt het verhaal van het Zandmannetje zo eenvoudig houden als je zelf wilt. Vertel bijvoorbeeld dat hij met zijn zakje slaapzand op pad gaat en dat kinderen daarna hun ogen willen sluiten. Je hoeft geen vaste versie te volgen.
Wil je zelf een kort verhaaltje bedenken? Laat Klaas Vaak bijvoorbeeld een plekje zoeken om zijn zakje neer te zetten, een slaperige kat tegenkomen en zachtjes weer vertrekken. Je kind kan helpen kiezen wat er verder gebeurt of welke droom de kat krijgt.
Niet ieder kind vindt het prettig om te horen dat er ’s nachts iemand in de slaapkamer komt. Leg dan gerust uit dat Klaas Vaak een verzonnen figuur is. Je kunt het verhaal ook veranderen: laat hem bijvoorbeeld vanaf de maan slaapwensen sturen, in plaats van langs het bed te komen.
Veelgestelde vragen over Klaas Vaak
Waar woont Klaas Vaak?
In sommige verhalen woont het Zandmannetje op de maan. Zijn woonplaats staat niet in alle versies vast. Je kunt in een eigen verhaal dus ook een andere plek kiezen.
Is Klaas Vaak een sprookje?
Klaas Vaak is een sprookjesfiguur, geen titel van één vast sprookje. Er bestaan verschillende verhalen waarin een zandmannetje voorkomt, waaronder het verhaal over Ole Lukøje van Andersen.
Bestaat Klaas Vaak echt?
Nee, Klaas Vaak is verzonnen. De korreltjes in je ooghoeken zijn echt, maar komen niet van slaapzand.
Wat was de musical Klaas Vaak?
Dat was een sprookjesmusical van de Efteling over het slaapmannetje. De liedjes van de musical zijn ook als muziek uitgebracht.
Wil je het verhaal van Klaas Vaak bij bedtijd gebruiken, vertel het dan op een manier die bij je kind past. Een zakje slaapzand en een mooie droom zijn al genoeg om er samen een eigen versie van te maken.

