De spelregels van jeu de boules zijn eenvoudig: twee teams proberen hun metalen ballen zo dicht mogelijk bij een klein balletje, het but, te gooien. Het team dat niet het dichtst bij het but ligt, blijft gooien totdat het wel beter ligt of geen ballen meer heeft. Na elke ronde worden de punten geteld. Het team dat als eerste 13 punten haalt, wint.
Hieronder lees je de regels van pétanque, de vorm van jeu de boules die in Nederland vaak wordt gespeeld. Je kunt ze gebruiken voor een gezellige partij, maar ook de belangrijkste wedstrijdregels komen aan bod.
Wat heb je nodig en hoeveel ballen krijgt iedereen?
Je hebt metalen ballen, ook wel boules genoemd, en een klein houten balletje nodig. Dat kleine balletje heet het but of butje. Met een meetlint kun je bij twijfel bepalen welke boule het dichtst bij het but ligt.
Je speelt met twee teams. De gebruikelijke verdeling is:
- 1 tegen 1: iedere speler krijgt 3 boules.
- 2 tegen 2: iedere speler krijgt 3 boules.
- 3 tegen 3: iedere speler krijgt 2 boules.
Bij 2 tegen 2 en 3 tegen 3 heeft ieder team dus 6 boules. Speel je met drie personen voor de gezelligheid? Maak dan een team van één en een team van twee. Je kunt afspreken dat beide teams evenveel boules krijgen. Geef de speler alleen bijvoorbeeld 3 boules en verdeel 3 boules over de twee andere spelers.
Spelregels jeu de boules: de voorbereiding
Spreek af waar de grenzen van het speelveld liggen. Dat is nodig om te kunnen bepalen of het but tijdens het spel buiten de baan komt. Voor een recreatief potje is een zand- of grindondergrond geschikt.
Met een toss bepaal je welk team begint. Dat team kiest een plek voor de werpcirkel. Je kunt een cirkel op de grond tekenen of een losse ring gebruiken. Een getekende cirkel is 35 tot 50 centimeter breed.
Een speler van het beginnende team gooit het but vanuit de cirkel tussen de 6 en 10 meter ver. Het but moet goed zichtbaar liggen en voldoende ruimte hebben ten opzichte van obstakels. Voor een potje met jonge kinderen kun je afspreken om het but minder ver te gooien.
Zo verloopt een werpronde
Een ronde bestaat uit het uitgooien van het but, het spelen van de boules en het tellen van de punten. Zo werkt het:
- Een speler van het beginnende team gooit het but vanuit de werpcirkel.
- Hetzelfde team gooit de eerste boule en probeert die dicht bij het but te plaatsen. Dat hoeft niet dezelfde speler te zijn die het but gooide.
- Het andere team gooit een boule en probeert dichter bij het but te komen.
- Lukt dat niet, dan blijft dat team gooien totdat een van zijn boules dichterbij ligt of het geen boules meer heeft.
- Lukt het wel, dan is het eerste team weer aan de beurt. Zo gaat het verder.
- Heeft één team geen boules meer, dan speelt het andere team zijn overgebleven boules.
- Als alle boules zijn gespeeld, tel je de punten.
Het is dus niet zo dat de teams steeds om de beurt één bal gooien. Het team dat niet het dichtst bij het but ligt, is aan zet. Binnen een team mogen spelers afspreken wie de volgende boule gooit.
Je gooit een boule onderhands. Tijdens de worp staan beide voeten in de werpcirkel en blijven ze op hun plaats totdat de boule de grond raakt.
Boules en het but raken
Je mag een boule van de tegenstander raken en wegstoten. Ook mag je het but raken, waardoor het ergens anders op de baan komt te liggen. Dat kan de stand veranderen: kijk na de worp opnieuw welk team het dichtst bij het but ligt.
Stoot je per ongeluk een boule van de tegenstander dichter naar het but? Dan telt de nieuwe plek gewoon. Het team dat daarna niet het dichtst bij ligt, moet verder spelen.
Komt het but buiten de afgesproken baan, dan hangt de uitkomst af van de overgebleven boules. Hebben beide teams nog boules, of hebben beide teams er geen meer, dan wordt de ronde opnieuw gespeeld. Heeft maar één team nog boules, dan krijgt dat team één punt per overgebleven boule.
De puntentelling bij jeu de boules
Als alle boules gespeeld zijn, krijgt alleen het team met de boule die het dichtst bij het but ligt punten. Iedere boule van dat team die dichter bij het but ligt dan de beste boule van de tegenstander, levert één punt op.
Een voorbeeld: team A heeft twee boules dichter bij het but liggen dan de dichtstbijzijnde boule van team B. Team A krijgt dan 2 punten. Andere boules van team A die verder weg liggen dan de beste boule van team B, tellen niet mee.
Is met het oog niet goed te zien welke boule dichterbij ligt? Meet dan de afstand van de boules tot het but. Liggen de dichtstbijzijnde boules van beide teams precies even ver van het but, dan krijgt geen van beide teams punten voor die ronde.
Het team dat de ronde wint, begint de volgende ronde. De werpcirkel komt bij de plek waar het but aan het einde van de vorige ronde lag. Daarna gooit het winnende team het but en de eerste boule. Bij een ronde zonder punten begint hetzelfde team als in de vorige ronde.
De partij eindigt zodra een team na het tellen van een ronde 13 punten heeft bereikt. Dat team is de winnaar.
Veelgestelde vragen over de spelregels van jeu de boules
Wat is het verschil tussen pétanque en jeu de boules?
Jeu de boules is een verzamelnaam voor balspellen waarbij je ballen naar een doel gooit of rolt. Pétanque is een van die spellen. De regels in dit artikel gaan over pétanque.
Mag je een boule rollen?
Ja, je mag een boule zo gooien dat die een stuk over de grond rolt. Je kunt hem ook hoger gooien zodat hij dichter bij het but neerkomt. Beide manieren zijn toegestaan, zolang je vanuit de werpcirkel speelt.
Zijn dit ook de officiële wedstrijdregels?
Dit zijn de belangrijkste regels van pétanque. Het volledige wedstrijdreglement bevat meer details, bijvoorbeeld over afmetingen en bijzondere spelsituaties. De Nederlandse Jeu de Boules Bond publiceert de officiële spelregels.
Wat is een handige tip voor beginners?
Probeer eerst rustig een boule dicht bij het but te plaatsen. Een bal van de tegenstander wegstoten mag, maar daarmee kun je ook het but of een eigen boule ongunstig verplaatsen.
Spreek voor een recreatief potje de baangrenzen en eventuele aangepaste werpafstand af. Daarna kun je de teams verdelen, het but uitgooien en beginnen.

