Sprookjes zijn verhalen waarin gewone mensen en wonderlijke gebeurtenissen samenkomen. Denk aan een meisje dat een wolf tegenkomt, een prinses die in slaap wordt betoverd of een kat die kan praten. Veel sprookjes werden vroeger mondeling doorverteld en bestaan daardoor in verschillende versies.
Voor kinderen zijn er korte en lange bewerkingen, met vrolijke, spannende of soms verdrietige momenten. Dezelfde titel kan daardoor per boek een heel ander verhaal opleveren.
Bekende sprookjes op een rij
Deze verhalen worden vaak voorgelezen en zijn ook als luisterverhaal of in prentenboeken te vinden:
- Roodkapje: een meisje gaat op bezoek bij haar grootmoeder en ontmoet onderweg een wolf.
- Assepoester: een meisje krijgt met magische hulp de kans om naar een feest te gaan, maar verliest een muiltje.
- Sneeuwwitje: een prinses vlucht voor haar jaloerse stiefmoeder en komt terecht bij zeven dwergen.
- Hans en Grietje: een broer en zus verdwalen in het bos en ontdekken een huisje van lekkers.
- Doornroosje: een prinses wordt betoverd en valt in een diepe slaap.
- De drie biggetjes: drie biggetjes bouwen ieder een huisje en krijgen bezoek van een wolf.
- De gelaarsde kat: een slimme kat helpt zijn baas met plannen en listige ontmoetingen.
- Het lelijke eendje: een jong dier voelt zich anders dan de andere eendjes en ontdekt later dat het een zwaan is.
Zoek je een verhaal met dieren, dan zijn De drie biggetjes en De gelaarsde kat herkenbare keuzes. Voor een verhaal met een betovering kun je bijvoorbeeld Doornroosje kiezen. Hans en Grietje en Sneeuwwitje hebben spannende scènes die in de ene uitgave uitgebreider zijn dan in de andere.
Waar komen sprookjes vandaan?
Veel oude sprookjes zijn volksverhalen. Ze werden van generatie op generatie verteld, soms lang voordat iemand ze opschreef. Vertellers konden een verhaal aanpassen aan hun publiek. Daardoor bestaan er versies met andere gebeurtenissen, personages of afloop.
De gebroeders Grimm verzamelden en bewerkten bekende volksverhalen. Hans Christian Andersen schreef zelf sprookjes, waaronder Het lelijke eendje en De kleine zeemeermin. Niet van elk sprookje is bekend wie het als eerste heeft bedacht.
Verhalen uit verschillende landen kunnen op elkaar lijken zonder precies hetzelfde te zijn. Zo kan een hoofdpersoon in de ene versie hulp krijgen van een dier en in een andere versie van een magisch personage.
Van een spannend verhaal tot een zachte bewerking
Een klassiek sprookje is niet vanzelf een zacht verhaal. Er komen soms gevaar, verlating of wrede straffen in voor. Ook eindigt niet ieder verhaal vrolijk. Het meisje met de zwavelstokjes heeft bijvoorbeeld een verdrietige afloop.
In kinderboeken worden spannende passages soms ingekort of veranderd. Een wolf kan in de ene versie dreigend zijn en in een andere juist wat komisch overkomen. Ook illustraties maken verschil: een paginagrote donkere tekening kan voor een kind spannender zijn dan dezelfde scène in woorden.
Een zachte bewerking is handig als je kind snel schrikt of het verhaal vlak voor het slapengaan hoort. Is je kind juist dol op spanning, dan kan een uitgebreidere versie leuk zijn. Blijf tijdens het lezen letten op de reactie van je kind en sla gerust een stukje over.
Hoe kies je een sprookje voor je kind?
Begin bij wat je kind leuk vindt. Een verhaal over dieren spreekt misschien direct aan, terwijl een ander kind liever luistert naar een kasteel, een betovering of een slim plan. De volgende punten helpen bij het kiezen van een uitgave:
- De lengte: een prentenboek vertelt het verhaal vaak in minder woorden dan een uitgebreide bundel.
- De tekst: korte zinnen zijn prettig voor kinderen die nog niet lang naar een verhaal luisteren.
- De spanning: bekijk of er enge figuren, dreigende tekeningen of verdrietige scènes in voorkomen.
- De afloop: een geruststellend einde kan prettig zijn als je kind zich sterk inleeft.
- De vorm: in een boek kun je samen de platen bekijken. Bij een luisterverhaal draagt de stem van de verteller bij aan de sfeer.
Een leeftijd op de achterkant van een boek is een richtlijn, geen vaste grens. Wat een kind aankan, hangt ook af van het verhaal en van wat het al gewend is. Je kunt beginnen met een korte versie en later samen een uitgebreidere uitgave ontdekken.
Sprookjes lezen, luisteren en bekijken
Een sprookjesbundel is handig als je verschillende verhalen bij elkaar wilt hebben. Let op of het boek de volledige verhalen bevat of korte navertellingen. Een prentenboek geeft meestal meer ruimte aan de afbeeldingen en vertelt vaak één verhaal tegelijk.
Luisterverhalen zijn fijn voor onderweg of tijdens een rustig moment. Je kind kan zelf plaatjes in gedachten maken, al kan een spannende stem of muziek een scène ook intenser maken. Bij een boek kun je gemakkelijker even stoppen om een plaatje te bekijken of een vraag te beantwoorden.
Een verfilming vertelt niet altijd hetzelfde verhaal als het boek. Personages kunnen zijn toegevoegd en het einde kan anders zijn. Dat maakt het leuk om samen te vergelijken: welk stukje herkent je kind en wat is er veranderd?
Veelgestelde vragen over sprookjes
Hoe beginnen sprookjes?
Veel sprookjes beginnen met “Er was eens”, maar dat geldt niet voor allemaal. De woorden maken duidelijk dat het verhaal zich afspeelt op een onbepaalde tijd en plaats.
Eindigen sprookjes altijd met “en ze leefden nog lang en gelukkig”?
Nee. Veel bekende kinderbewerkingen hebben een gelukkig einde, maar er zijn ook sprookjes met een verdrietige of open afloop. Verschillende versies van hetzelfde verhaal kunnen anders eindigen.
Hebben alle sprookjes een wijze les?
Nee. Sommige verhalen laten zien wat er kan gebeuren als iemand hebzuchtig, onvoorzichtig of juist behulpzaam is. Andere draaien vooral om een avontuur en hebben geen duidelijke les.
Mag je een sprookje zelf aanpassen?
Als je thuis voorleest, kun je woorden eenvoudiger maken of een spannend stukje overslaan. Je kunt ook samen een ander einde bedenken. Vertel bijvoorbeeld wat er gebeurt als de wolf besluit geen grootmoeder lastig te vallen.
Pak voor een eerste kennismaking een verhaal dat je kind aanspreekt en blader samen door de platen. Zo merk je snel genoeg of de wolf, de betovering of juist het gelukkige einde om nóg een keer vragen.

