Vrouw Holle is een sprookje over twee meisjes die via een waterput in een wonderlijke wereld terechtkomen. Het ene meisje helpt anderen en wordt beloond met goud. Het andere meisje wil dezelfde beloning, maar krijgt pek over zich heen. Vrouw Holle is de oude vrouw bij wie ze allebei in huis werken. Als zij haar kussen opschudt, sneeuwt het op aarde.
Het Duitse verhaal werd opgeschreven door de gebroeders Grimm. Er bestaan verschillende versies, waardoor de namen en sommige details kunnen verschillen.
Hoe gaat het sprookje van Vrouw Holle?
Een weduwe woont samen met haar dochter en haar stiefdochter. Ze trekt haar eigen dochter voor en laat haar stiefdochter hard werken. Iedere dag moet het meisje bij de waterput zitten spinnen. Op een dag laat ze haar spoel, waar het garen omheen zit, in de put vallen. Ze springt de spoel achterna.
Als het meisje weer bijkomt, ligt ze op een bloemenweide. Ze loopt verder en komt bij een oven vol broden. De broden roepen dat ze eruit willen, omdat ze anders verbranden. Het meisje haalt ze uit de oven. Even later vraagt een appelboom haar om de rijpe appels van de takken te schudden. Ook dat doet ze.
Daarna komt ze bij het huis van Vrouw Holle. De oude vrouw vraagt of het meisje bij haar wil blijven en haar in het huishouden wil helpen. Een van haar taken is het bed goed opschudden. Als de veren uit het kussen vliegen, sneeuwt het op de wereld boven hen.
Het meisje heeft het goed bij Vrouw Holle, maar na een tijdje krijgt ze heimwee. Ze wil graag naar huis. Vrouw Holle brengt haar naar een poort. Wanneer het meisje daaronderdoor loopt, valt er een regen van goud op haar neer. Ook krijgt ze haar spoel terug. Zo keert ze rijkelijk bedekt met goud terug naar huis.
Waarom krijgt het tweede meisje pek?
De weduwe ziet het goud en wil dat haar eigen dochter dezelfde beloning krijgt. Ook zij laat een spoel in de put vallen en springt erachteraan. Ze komt op dezelfde plek terecht als haar stiefzus, maar maakt onderweg andere keuzes.
Ze laat de broden in de oven liggen en helpt de appelboom niet. Bij Vrouw Holle werkt ze eerst wel, maar al snel heeft ze geen zin meer om haar taken te doen. De oude vrouw stuurt haar terug naar huis.
Het meisje verwacht bij de poort een gouden regen. In plaats daarvan krijgt ze pek over zich heen: een zwarte, kleverige stof. Die blijft aan haar vastzitten. Zo laat het verhaal zien dat de twee meisjes verschillend worden beloond voor wat ze hebben gedaan.
Wat betekent het verhaal van Vrouw Holle?
Een bekende uitleg is dat het sprookje gaat over behulpzaamheid en verantwoordelijkheid. Het eerste meisje helpt de broden, de appelboom en Vrouw Holle. Het tweede meisje denkt vooral aan de beloning en slaat het werk over. Het goud en het pek maken het verschil tussen hun keuzes zichtbaar.
Je kunt ook met je kind bespreken of het einde eerlijk voelt. Is het tweede meisje echt alleen maar lui? En hoe komt het dat de moeder de meisjes zo verschillend behandelt? Zulke vragen hebben niet één goed antwoord, maar maken het verhaal geschikt om samen over na te praten.
In oudere versies worden de meisjes ook beoordeeld op hun uiterlijk: het hardwerkende meisje is mooi en het luie meisje lelijk. Bij het voorlezen kun je die beschrijvingen weglaten of bespreken dat iemands uiterlijk niets zegt over hoe aardig of behulpzaam diegene is.
Wie is Vrouw Holle?
In het sprookje is Vrouw Holle een oude vrouw die in een wereld onder de put woont. Ze kan er indrukwekkend uitzien, soms met grote tanden, maar behandelt het eerste meisje vriendelijk. Ze zorgt ook voor de sneeuw: wanneer haar kussen wordt opgeschud en de veren rondvliegen, dwarrelen er boven op aarde sneeuwvlokken neer.
De figuur Holle komt ook voor in oudere volksverhalen, onder namen zoals Holda en Hulda. Daarin heeft ze niet altijd hetzelfde karakter. Soms is ze behulpzaam, in andere verhalen deelt ze straffen uit. Ze wordt ook verbonden met de winter en met huishoudelijk werk, zoals spinnen.
Welke versies kun je voorlezen?
De grote lijn blijft meestal hetzelfde: twee meisjes komen bij Holle terecht en krijgen een verschillende beloning. De namen verschillen wel. Je kunt bijvoorbeeld een versie tegenkomen met de namen Goud-Elsje en Pek-Elsje, of met de titel Het vlijtige Liesje en het luie Liesje.
Ook de beschrijving van Vrouw Holle en de straf kunnen verschillen. In sommige bewerkingen krijgt het tweede meisje teer over zich heen in plaats van pek. Een navertelling voor jonge kinderen kan de spannende of harde kanten van het verhaal zachter maken.
Vind je kind het springen in de put of de blijvende laag pek eng? Vertel dan vooraf dat het om een verzonnen verhaal gaat, of kies een bewerking met tekeningen en een milder einde.
Veelgestelde vragen over Vrouw Holle
Is er een film over Vrouw Holle?
Ja, er zijn verfilmingen van het sprookje. Een voorbeeld is De mooiste sprookjes: Vrouw Holle. Daarin komt Marie via een waterput bij Vrouw Holle terecht en helpt ze haar met het huishouden.
Waar vind je Vrouw Holle in de Efteling?
In het Sprookjesbos van de Efteling vind je de put van Vrouw Holle. Het tafereel hoort bij het verhaal waarin een meisje via de put in haar bijzondere wereld terechtkomt.
Is Vrouw Holle geschikt voor jonge kinderen?
Dat hangt af van je kind en van de versie die je voorleest. De pratende broden en de sneeuwveren zijn speels, maar de put en de straf met pek kunnen spannend zijn. Kies een bewerking die past bij wat je kind prettig vindt.
Zie je tijdens het voorlezen sneeuw buiten vallen? Dan is dat een mooi moment om samen te bedenken of Vrouw Holle misschien haar kussen aan het opschudden is.

